- Jak zmapować sytuację, zanim zaczniemy działać? Co wiemy, czego jeszcze nie wiemy, kto ma ważne informacje i kto widzi problem z innej perspektywy.
- Nie wszystko powinno trafić do gabinetu specjalisty. Jak odróżnić sytuację, którą może domknąć nauczyciel lub wychowawca, od tej, która wymaga pracy specjalisty albo uruchomienia zespołu.
- Co jest priorytetem, kiedy problemów i uczniów potrzebujących pomocy jest wiele? Jak nie próbować robić wszystkiego jednocześnie i świadomie ustalać kolejność działania.
- Kto powinien znaleźć się przy stole? Jak dobierać osoby do sytuacji zamiast automatycznie angażować wszystkich specjalistów.
- Jak połączyć różne role? Co wnosi psycholog, pedagog, pedagog specjalny, wychowawca, nauczyciel i dyrekcja oraz kto powinien koordynować dalsze kroki.
- Jaka forma pomocy ma sens w tej sytuacji? Kiedy potrzebna jest rozmowa 1:1, praca z małą grupą, działanie w klasie, współpraca z rodzicem, psychoedukacja lub wsparcie zewnętrzne.
- Jak przejść od procedury do działania? Jak stworzyć krótką ścieżkę, w której każdy wie, co robi, po co i co dzieje się dalej — pokażemy trzy poziomy pomocy w podziale na: szybką interwencję, tworzenie zespołu wsparcia wokół ucznia oraz rozbudowanego zespołu wspólnej interwencji.
- Dobre wyniki nie zawsze oznaczają dobre funkcjonowanie. Po czym poznać, że ambicja, obowiązkowość i samokontrola zaczynają wiązać się z nadmiernym napięciem i kosztem.
- Ambicja czy funkcjonowanie napędzane lękiem? Jak różnicować zdrowe dążenie do celu, perfekcjonizm, lęk przed oceną i samoocenę uzależnioną od osiągnięć.
- „Wolę nie być najlepsza”. Co może stać za celowym obniżaniem wyników, unikaniem ekspozycji i próbą „zniknięcia” w grupie mimo wysokich możliwości.
- Jak dotrzeć do problemu, którego uczeń sam nie zgłasza? Jak rozmawiać o błędzie, kontroli, odpoczynku, oczekiwaniach i cenie utrzymywania dobrego funkcjonowania.
- Kiedy i jak działać? Jak wybrać obszar pierwszej pracy i rozpoznać moment, w którym potrzebna jest pogłębiona pomoc poza szkołą.
- Odmowa czy przeciążenie? Jak nie pomylić braku motywacji z trudnościami wykonawczymi, lękiem, przeciążeniem sensorycznym lub problemem z regulacją.
- Dlaczego „potrafi” na jednej lekcji, a na innej już nie? Jak analizować wpływ wymagań, relacji, poziomu bodźców i sposobu organizacji zadania na funkcjonowanie ucznia neuroróżnorodnego.
- „W szkole daje radę, w domu się rozpada”. Co maskowanie i koszt adaptacji mówią o rzeczywistych możliwościach dziecka.
- Co zmieniamy: ucznia czy warunki? Jak zdecydować, kiedy potrzebna jest praca indywidualna, a kiedy modyfikacja środowiska, wymagań lub sposobu wsparcia.
- Jak sprawdzić, czy pomoc działa? Jak testować konkretne rozwiązania zamiast mnożyć dostosowania bez oceny ich efektu.
- Konflikt, wykluczenie czy przemoc? Jak rozpoznać charakter problemu i nie uruchomić niewłaściwego sposobu pracy.
- Jak konflikt rozlewa się na grupę? Koalicje, świadkowie, izolacja, zmiana pozycji ucznia i równoległe życie problemu online.
- Kiedy przestać pracować wyłącznie z pojedynczymi uczniami? Jak zdecydować, czy działania wymagają pojedyncze osoby, mała grupa czy cała klasa.
- Kiedy do konfliktu wchodzą rodzice. Jak reagować na grupy rodzicielskie, screeny, wzajemne oskarżenia i presję na wskazanie „winnego”, nie stając się stroną sporu.
- Jak zatrzymać eskalację? Jak rozpoznać poziom, na którym problem jest dziś podtrzymywany, i właśnie tam skierować działanie.
- Kto dziś współtworzy tożsamość nastolatka? Rodzina i rówieśnicy to nie jedyne źródła, bo coraz większe znaczenie mają influencerzy, społeczności online, algorytmy i AI.
- „Jaki powinienem być?” Jak wzorce dotyczące wyglądu, męskości, kobiecości, relacji czy stylu życia zaczynają organizować sposób myślenia ucznia o sobie.
- „Taki jestem” czy „taki muszę być”? Jak wychwycić sztywne przekonania o sobie, rolach i własnej wartości.
- Przynależność za cenę siebie. Jak rozumieć sytuacje, w których uczeń zmienia zachowanie, wygląd, poglądy lub sposób funkcjonowania, żeby utrzymać miejsce w grupie.
- Jak pracować z tożsamością bez moralizowania? Jak eksplorować źródła przekonań i wartości, nie zaczynając od oceniania internetowych autorytetów czy wyborów ucznia.
- Dwie różne wersje tego samego dziecka. Jak pracować, kiedy rodzic, uczeń i szkoła inaczej widzą źródło i skalę problemu.
- Rodzic neguje, minimalizuje albo nie realizuje ustaleń. Jak przejść od przekonywania do budowania konkretnych warunków współpracy.
- Kiedy sytuacja rodzinna podtrzymuje trudność ucznia? Konflikt rodziców, parentyfikacja, przeciążenie rodzica, nadmierne oczekiwania czy brak przestrzeni na potrzeby dziecka.
- Jak nie zostać wciągniętym w system rodzinny? Czego specjalista szkolny nie powinien rozstrzygać i za co nie powinien przejmować odpowiedzialności.
- Jak zbudować pomoc, która nie kończy się w gabinecie szkolnym? Co ustalamy z uczniem, co z rodzicem, co może zmienić szkoła i kiedy potrzebne jest wsparcie zewnętrzne.
Warsztat I — rozmowa specjalistyczna
„Wszystko jest okej”. O co pytasz dalej?
Rozmowa z uczniem, która prowadzi do kolejnego kroku
Ćwiczymy moment, w którym psycholog/pedagog musi wyjść poza pierwszą odpowiedź ucznia i zdobyć informacje pozwalające zdecydować, co dalej.
Zakres warsztatu - Jak rozpocząć rozmowę, gdy uczeń nie zgłasza problemu, odpowiada „nie wiem” albo „wszystko okej”.
- Jak przechodzić od ogólnych komunikatów do konkretu bez przesłuchiwania i sugerowania odpowiedzi.
- Jak zadawać pytania, które różnicują możliwe źródła trudności, zamiast potwierdzać własną hipotezę.
- Jak reagować na komunikaty typu: „nie chcę o tym mówić”, „to moja wina”, „nie mogę powiedzieć rodzicom”, „i tak nic się nie zmieni”.
- Jak domknąć spotkanie konkretnym kolejnym krokiem zamiast komunikatem: „przyjdź, jeśli będziesz potrzebować”.
Warsztat II — praca zespołu wokół ucznia
Wszyscy pomagają, a nic się nie zmienia
Jak przejść od gaszenia pożarów do wspólnego planu działania psychologa, pedagoga, pedagoga specjalnego, nauczycieli i rodziców wokół jednego ucznia?
W szkole często każdy coś robi, ale działania nie składają się na jeden kierunek pomocy. Psycholog rozmawia z uczniem, pedagog kontaktuje się z rodzicem, wychowawca reaguje w klasie, nauczyciele próbują własnych sposobów. Problem zaczyna się wtedy, gdy nikt nie składa tych działań w jeden plan.
Zakres warsztatu - Czy ta sytuacja w ogóle wymaga zespołu? Jak rozpoznać, co można rozwiązać krótką ścieżką działania, a kiedy potrzebna jest szersza współpraca.
- Jak ustalić priorytet pomocy, kiedy każdy specjalista widzi inną część problemu, a czasu i zasobów jest za mało, żeby zająć się wszystkim jednocześnie.
- Jak określić cel, który opisuje zmianę u ucznia, a nie aktywność dorosłych — zamiast „psycholog porozmawia”, „pedagog poobserwuje”.
- Jak podzielić zadania między psychologa, pedagoga i pedagoga specjalnego zgodnie z ich kompetencjami.
- Jak wykorzystać rolę wychowawcy i nauczycieli, którzy widzą ucznia w naturalnym środowisku klasy, nie przerzucając na nich pracy specjalistycznej.
- Jak dobrać formę działania (rozmowa indywidualna, mała grupa, klasa, współpraca z rodzicem, działanie środowiskowe czy pomoc zewnętrzna) oraz narzędzie pracy (np. praca 1:1, warsztaty klasowe, szkolenia VOD itp.) do konkretnej sytuacji.
- Jak włączyć rodzica poprzez konkretne ustalenia zamiast ogólnego „prosimy o współpracę”.
- Jak prowadzić krótkie spotkanie zespołu tak, żeby zakończyło się decyzją: kto, co, do kiedy i po czym sprawdzimy efekt.
- Co zrobić, kiedy ustalenia nie są realizowane albo pomoc nie przynosi oczekiwanej zmiany — kiedy ją zmodyfikować, kiedy rozszerzyć zespół, a kiedy skierować ucznia do pomocy poza szkołą?